گفتگوی پیش رو با حضور چندین کارشناس و فعال اجتماعی، به بررسی جایگاه انتخابات در نظامهای بسته و فرصتهایی که این فرآیند برای کنشگران اجتماعی فراهم میآورد، پرداخته است. هدف این گفتوگو بررسی کارکرد انتخابات در نظامهای غیر دموکراتیک و چگونگی استفاده از این فرصتها برای پیشبرد مطالبات جامعه مدنی است.
نسبت انتخابات با دموکراسی در نظامهای بسته
کوروش رحیمخانی، مدرس علوم سیاسی دانشگاه جورج واشنگتن، نخستین نکتهای که مطرح کرد، تفاوت میان «دستیابی به دموکراسی» و «بقای دموکراسی» بود. به گفته وی، در بسیاری از نظامهای غیر دموکراتیک، مانند ایران، انتخابات بهصورت مکرر برگزار میشود، اما این برگزاری انتخابات به معنای دموکراتیک بودن نظام نیست.
رحیمخانی بر این باور است که اگرچه در نظامهای بسته، انتخابات ممکن است بهطور ظاهری فضای رقابت را نشان دهد، اما بهطور واقعی این انتخابات ابزارهایی هستند که بیشتر برای حفظ قدرت در دست حکام و مشروعیتبخشی به آن استفاده میشوند.
چالشها و فرصتهای انتخابات در نظامهای بسته
در ادامه، میثاق پارسا، استاد جامعهشناسی در کالج دارتموث، به تحولات تاریخی دموکراسی در ایران اشاره کرد و بر لزوم درک عمیقتری از کارکرد انتخابات در نظامهای بسته تأکید کرد. وی افزود که در چنین نظامهایی، از جمله جمهوری اسلامی ایران، انتخابات نمیتواند بهطور کامل از نظر سیاسی و اجتماعی تغییرات مثبت ایجاد کند، اما فرصتی است برای بروز شکافها در بلوکهای قدرت و برای تقویت جامعه مدنی.
علیرضا نامورحقیقی، پژوهشگر و تحلیلگر سیاسی نیز بر اهمیت استفاده از انتخابات بهعنوان فرصتی برای سازماندهی اجتماعی و پیشبرد مطالبات گروههای مختلف اجتماعی تأکید کرد. بهگفته وی، گروههای اجتماعی میتوانند با استفاده از انتخابات، علاوه بر بیان مطالبات خود، گفتمانهای جدیدی را در جامعه شکل دهند.
نقش جامعه مدنی و کنشگران اجتماعی
زهرا رحیمی، مدیرعامل جمعیت امام علی، نیز تجربیات خود را از فعالیتهای مدنی در دوران انتخابات به اشتراک گذاشت. وی توضیح داد که چگونه طرحهای نمادین و برنامههای انتخاباتی میتوانند به ارتقاء آگاهی اجتماعی و جلب توجه بیشتر به مسائل اجتماعی کمک کنند. در همین راستا، او بر ضرورت تقویت حضور جامعه مدنی در فرآیندهای انتخاباتی بهعنوان یک عامل مؤثر در دستیابی به دموکراسی تأکید کرد.
راهکارها و آینده انتخابات در نظامهای بسته
در نهایت، بحثها به این موضوع رسید که چگونه میتوان از فرصتهای موجود در انتخابات برای تحقق مطالبات دموکراتیک استفاده کرد. کارشناسان متفقالقول بر این نکته تأکید کردند که دموکراسی یک فرآیند تدریجی است و تغییرات باید از درون جامعه مدنی و از طریق تقویت نهادهای اجتماعی آغاز شود.
در این راستا، رسانهها، آگاهیبخشی عمومی و تعاملات مدنی میتوانند بهعنوان ابزارهایی مؤثر برای توانمندسازی جامعه مدنی و پیشبرد دموکراسی در شرایط فعلی ایران عمل کنند.
