این نوشتار درباره روزمره شدن اعتراضات صنفی و تجمعات اعتراضی در ایران است که با توجه به تعدد آنها و عمیق شدن مسایل مختلف اجتماعی و بحرانهای فراگیر ملی، دیگر کمتر توجه به خود جلب میکنند.
***
جمعی از کارگران «شرکت آسفالت طوس معدن چادرملو» ۱۸ مهر ۱۴۰۳ در اعتراض به شرایط بد شغلی دست به تجمع صنفی زدند. ۱۵ مهرماه نیز بازنشستگان سازمان تامین اجتماعی و بازنشستگان صنایع فولاد در چند شهر دست به تجمع و اعتراض زده بودند.
تجمعات صنفی به دلیل وضعیت بد شغلی، معوقههای پرداختی، حقوق و دستمزدهای ناکافی و نبود امنیت شغلی، به پدیدهای عادی و مستمر تبدیل شدهاند، به طوری که دیگر کمتر توجهی جلب میکنند.
فعالیتهای مدنی و صنفی به اجرای تکراری یک یا دو تاکتیک مقاومت مدنی، یعنی تجمع، راهپیمایی و اعتصاب محدود شدهاند، حال آن که ما برای ایجاد تغییر به مهارتهای بیشتری نیاز داریم. یکی از این مهارتها، مهارت «حل مساله» و «به روز بودن» نسبت به چالشی است که در پی حل آن هستیم.
مسایل اجتماعی متاثر از قوانین، مقررات، عدم اجرای درست قوانین یا فرهنگ عمومی ایجاد میشوند. بنابراین، ایجاد تغییرات اجتماعی نیز مستلزم شناخت دقیق ریشههای مساله، داشتن آگاهی کافی نسبت به ابعاد مساله و طراحی برنامهای استراتژیک برای تاثیرگذاری بر سیاستگذاران عمومی است. تاثیرگذاری بر سیاستگذاران مستلزم به روز بودن نسبت به مساله و دیدن ابعاد پنهان آن است؛ یعنی باید روند اجرای یک قانون یا مقررات را به روز دنبال کنیم، نسبت به تغییرات قوانین مطلع باشیم، به روند بررسی یک قانون در مجلس شورای اسلامی یا شوراها آگاه باشیم و تغییرات فرهنگی جامعه متاثر از تغییرات نسلی را رصد کنیم تا امکان ارزیابی دقیقی نسبت به مساله داشته باشیم و بتوانیم بر سیاستگذاران تاثیر بگذاریم.
اینجا دو پرسش مطرح میشود:
۱- به روز بودن مستلزم چه اقداماتی است؟
۲- به روز بودن چگونه امکان تاثیرگذاری بر سیاستگذاران را افزایش میدهد؟
اول: الزامات به روز بودن نسبت به مسایل اجتماعی
– کسب مهارت درک مساله و تحلیل سیاستها
قبل از هر اقدامی باید نسبت به مساله شناخت کافی داشت و با تحلیل و آنالیز دقیق قوانین و مقررات مرتبط، به این سوال پاسخ داد که هدف نهایی چه میتواند باشد؟ آیا باید در پی تغییر، حذف یا اصلاح قوانین و مقررات بود یا باید سیاستگذاران را به وضع قانون جدید متقاعد کرد؟ برای درک مساله و تحلیل سیاستها، به دادهها و دیتاهای موجود نیاز داریم، لذا گردآوری دادهها گام اول است. سپس با تمرکز بر دادهها به ارزیابی مساله بپردازیم و بتوانیم متن قانون و نحوه اجرا را تحلیل کنیم. در این صورت، امکان هدفگذاری برایمان امکانپذیر میشود و در مییابیم که آیا هدف باید متوجه وضع، حذف یا اصلاح یک سیاست باشد یا باید بر اصلاح رویهها و اجرای صحیح قوانین و مقررات متمرکز شویم.
– داشتن ردیاب نظارتی
به روز بودن نسبت به مسایل اجتماعی مستلزم طراحی و برخورداری از ردیاب نظارتی است؛ یعنی ما باید پلتفرمی طراحی و هر روز تغییرات قوانین و مقررات مربوطه را رصد و اثرات آن را گردآوری کنیم. پس کار ردیاب نظارتی، کسب اطلاعات در مورد پیشینیه قوانین و مقررات، کشف تاثیرات بالقوه قوانین و رصد میزان پیشرفت مقررات از طریق تدوین قوانین جدید است.
چنین ارزیابی کمک میکند تا در پروسه تحقیق و مجهز شدن به اطلاعات برای تاثیرگذاری بر سیاستگذاران، دقیق و مستدل اقدام کنیم. برخی از موسسات پژوهشی و اتاقهای فکر در نظامهای توسعهیافته، مثل موسسه «بروکینگز» در واشنگتن دیسی، یکی از خدماتشان ارایه اطلاعات در خصوص قوانین و مقررات خاص از طریق ردیابی دقیق پیشینه، تغییرات و تاثیرات آن است.
– کسب مهارت روزنامهنگاری تحقیقی
حصول تغییرات اجتماعی وابستگی زیادی به میزان مهارت فعالان مدنی به روزنامهنگاری تحقیقی دارد، چرا که تکنیکهای روزنامهنگاری تحقیقی (Investigative Journalism) به آنها کمک میکند تا دادههای اثرگذار را بهتر کشف و اطلاعات خود را بیشتر به روز برسانند. فعالان مدنی به دلیل اشرافی که به مسایل دارند، با فراگیری تکنیکهای روزنامهنگاری تحقیقی میتوانند اطلاعات دقیقتر و کلیدیتری را در تحقیقات استخراج کنند که ممکن است در نگاه روزنامهنگاران تعیین کننده و اثرگذار نیاید.
روزنامهنگاری تحقیقی به فعالان تغییر کمک میکند تا:
- اهمیت مسالهای که برای آنها مهم است را با توسل به نتایج تحقیقات برای مخاطبان و سیاستگذاران نیز روشن کنند.
- با گردآوری دیتاها، هم اطلاعات خود را به روز و هم دیگران را نسبت به ضرورت تغییر مجاب سازند.
- اطلاعات تازهای را در تحقیقات کشف کنند که پیشتر ممکن است به آن نیندیشیده باشند.
- اعتبار ادعای خود را افزایش دهند.
- مخالفتها را با ارایه نتایج تحقیق، کاهش و حتی آنها را همراه سازند.
دوم: چگونگی تاثیرگذاری بر سیاستگذاران با به روز نگهداشتن خود نسبت به مسایل اجتماعی
– همکاری با سازمانهای مردمنهاد
در پروسه سیاستگذاری، سیاستگذاران کمتر از اطلاعات و دانش افراد حقیقی (جز متخصصان شناخته شده) برخوردارند و اطلاعات مورد نیازشان را از سازمانهای دولتی و غیردولتی دریافت میکنند. معمولا سازمانهای بینالمللی نیز دولتها را تشویق میکنند تا با مشارکت جامعه مدنی نسبت به حل مسایل اقدام کنند. از این حیث، برای اثرگذاری بر سیاستگذاران عمومی، همکاری با سازمانهای مدنی تعیین کننده است، چرا که نهادهای مردمنهاد میتوانند:
- به طور رسمی یا غیررسمی در نگارش پیشنویس طرحها و لوایح مشارکت داشته باشند.
- در نقش حلقه واسط میان افراد جامعه، ذینفعان و سیاستگذاران عمل کنند.
- در نقش معرف گروههایی که میتوانند مشارکت موثر داشته باشند، ظاهر شوند.
- در طراحی و اجرای دورههای آموزشی برای سیاستگذاران، کارمندان نهادهای سیاستگذار و مشارکتکنندگان ایفای نقش کنند.
به روز بودن فعالان جامعه مدنی نسبت به مسایل جامعه، در اتخاذ بهترین تصمیمها توسط سیاستگذاران تعیین کننده است.
– داشتن داد و ستد با رسانهها
سیاستگذاران به طور گستردهای متاثر از رسانهها هستند. از این جهت، خیلی مهم است که رسانهها بهترین راهکارها را ارایه کنند. بنابراین پیش از تاثیرگذاری بر سیاستگذاران، باید بر رسانهها تاثیر گذاشت تا تحلیل و ترسیم آنها از واقعیت، دقیقترین باشد. این مهم وابسته به میزان داد و ستدی است که با رسانهها داریم. بخش مهمی از ایجاد و حفظ رابطه با رسانهها، ارایه اطلاعات و تحلیلهایی است که به طور روزانه آنها به آن نیاز دارند؛ یعنی به همان میزان که فعالان جامعه مدنی به رسانهها برای انتقال اطلاعات و دانش خود و تاثیرگذاری بر سیاستگذاران نیاز دارند، رسانهها نیز برای تحلیل رویدادها و کسب اطلاعات به فعالان جامعه مدنی نیازمندند. پس بودن در دسترس خبرنگاران، برخورد سخاوتمندانه در ارایه اطلاعات به رسانهها، داشتن صداقت و دقیق بودن در انتقال اطلاعات در ساختن این رابطه تعیینکننده است.
از این رو، فعالان جامعه مدنی میتوانند یک منبع اطلاعاتی موثق برای روزنامهنگاران باشند مشروط به این که:
- از آخرین تحولات در حوزه کاری خود مطلع باشند.
- مطالب غیر موثق را تحویل خبرنگاران ندهند.
- با ارایه اطلاعات خود به رسانهها، در زمانی که آنها به آن نیاز دارند، بهترین استفاده را از اطلاعات خود ببرند.
- آرشیوی کامل و به روز از دادههای آماری حوزه تمرکز خود داشته باشند.
- همواره آمادگی خود را برای انجام مصاحبه به رسانهها در صورت وقوع رویدادی خبری مرتبط اعلام کنند.
پس باید باور داشت که رویکرد رسانهها یا روزنامهنگاران نسبت به یک موضوع با آشکار شدن حقیقت تغییر میکند. کم نیستند روزنامهنگارانی که تا سالهای پیش رویکردی متفاوت از رویکرد امروزشان نسبت به مسایل داشتهاند. پس به روز بودن و تلاش برای انتقال آخرین اطلاعات به رسانهها، گامی موثر بر تاثیرگذاری بر رسانهها و سیاستگذاران است.
– آمادگی برای ارایه خدمات مشاوره به سیاستگذاران عمومی
همه افراد جامعه از قوانین و سیاستها تاثیر میپذیرند. احتمال این که سیاستگذاران در جریان وضع یک قانون یا مقررات، یا پس از اجرایی شدن یک سیاست، متوجه تبعات آن بر همه یا بخشهایی از جامعه نباشند، زیاد است. بنابراین وقتی آنها به تبعات تصمیمات خود آگاه میشوند، احتمال این که آن را تغییر دهند زیاد است. منظور از مشاوره، آگاه کردن سیاستگذاران نسبت به تبعات تصمیمات آنها است؛ چه سیاستگذاران سراغ سازمانها و افراد متخصص بروند و چه متخصصین یافتههای معتبر و مستند خود را برای سیاستگذاران ارسال کنند. مهم این است که با به روز نگه داشتن خود نسبت به مسالهای که در جهت حل آن تلاش میکنیم، بتوانیم سیاستگذاران را مطلع سازیم و بکوشیم بر آنها اثر بگذاریم.
اگر سازمان یا افراد بخواهند سیاستگذاران را نسبت به تغییر مسالهای وادار سازند، باید ابتدا با تحقیق و پژوهش و گردآوری اطلاعات، خود را به آخرین تحولات مجهز سازند و سپس به طرق مختلف برای انتقال آن به سیاستگذاران بکوشند. نگارش مقاله، شرکت در کمیسیونهای تخصصی دولت، مجلس و شوراها، گردآوری تجربیات شخصی و انتقال آنها به سیاستگذارن، تهیه جزوات آموزشی، برگزاری دورههای آموزشی برای سیاستگذاران، انجام مطالعات میدانی و گردآوری دادهها هم فعالان را به روز نگه میدارند و هم آنها را قادر میسازند تا بر سیاستگذاران تاثیر بگذارند.
چنین گامهایی میتوانند اهداف تشکلهای صنفی در تحقق خواستها و مطالبات را یاری و موفقیت را در دسترس قرار دهند؛ خصوصا در جامعهای مثل ایران که برگزاری تجمعات و اعتصابات امری پذیرفته شده نیست و با برخوردهای قهری دستگاههای امنیتی مواجه میشود. فعالان صنفی با داشتن اطلاعات دقیق و به روز نسبت به تبعات تصمیمات، سیاستها و دستورالعملها میتوانند بر رسانهها و سیاستگذاران تاثیر بگذارند و خواست اعضا را محقق سازند. بدیهی است در چنین شرایطی، برگزاری تجمعات و اعتراضات میتواند شرایط مذاکره رهبران تشکلها با سیاستگذاران و متقاعد کردن آنها به پذیرش فرمولهای حل مساله را تسهیل کند. در این شرایط، برگزاری تجمع اعتراضی موثر خواهد بود و تحقق خواستها را ممکن میسازد.
منبع: ایران وایر
